🔻چربیهای غذایی به دو دسته ی چربی های اشباع و غیر اشباع تقسیم بندی می شوند. نوع غیراشباع خود شامل چربی غیراشباع با چند پیوند غیراشباع* و تک پیوند غیراشباع** می باشد.
🔻طبق مطالعات بالینی متعدد که سابقه بعضی از آنها مثل مطالعه مشهور «فرامینگهام» به چند دهه می رسد، تبدیل و جایگزینی چربیهای اشباع شده با نوع غیراشباع، باعث کاهش میزان کلسترول بد (LDL) و درنتیجه کاهش خطر آترواسکروز می گردد.
🔻بدترین نوع چربی های غذایی اشباع شده چربی های ترانس است، که با افزایش کلسترول بد (LDL) و کاهش همزمان سطح کلسترول خوب (HDL) همراه است و با بیماری قلبی عروقی و آترواسکلروز همراهی ثابت شده دارد.
🔻سطح کلسترول خون فقط به میزان مصرف کلسترول غذایی وابسته نیست و عوامل متعددی چون استعداد ژنتیکی، بیماریهای زمینه ای نظیر دیابت، کم کاری غده تیروئید، بیماریهای کبدی، چاقی (شاخص توده بدنی بالا) و مصرف همزمان داروها (نظیر کورتیکوستروئید ها و… ) جزء عوامل تعیین کننده سطح کلسترول خون هستند.
🔻بر طبق آخرین دستورالعملهای انجمن لیپید آمریکا (۲۰۱۷)، همچنان مانند قبل برای کاهش ریسک قلبی عروقی توصیه به رژیم غذایی با محدودیت میزان چربی تام به ۳۵-۲۵٪ کالری روزانه، مصرف چربی های با چند پیوند غیراشباع و یک پیوند غیراشباع تا ۱۰ و ۲۰٪ و چربی اشباع شده ی کمتر از ۷٪ و چربی ترانس به کمتر از ۱٪ کل کالری و محدودیت مصرف کلسترول به زیر ۲۰۰ میلی گرم در روز می باشد.
🔻هر زرده تخم مرغ حاوی حدود ۲۰۰ میلی گرم کلسترول است، بر طبق بعضی مطالعات جدید مصرف روزانه یک عدد تخم مرغ یا مصرف هفتگی حداکثر ۷ عدد تخم مرغ با افزایش بیماریهای قلبی عروقی در جمعیت عمومی همراه نبوده است. بدیهی است این مقدار در افراد دچار دیس لیپیدمی ثابت شده یا دیابت (بویژه دیابت تیپ ۲) قابل تعمیم نیست.
🔻رژیم ایده ال غذایی از نظر چربی رژیم غنی از میوه و سبزیجات بمیزان ۵ وعده یا بیشتر درروز که حداقل یک وعده آن از نوع سبزیجات سبز تیره یا نارنجی رنگ باشد، غلات بویژه غلات سبوس دار و غیرفرآوری شده و با فیبر بالا، حبوبات مثل نخود و لوبیا، لبنیات نوع کم چرب، ماهی، گوشت بدون چربی و مرغ بدون پوست است. بعلاوه کاهش مصرف نمک و کالری تام روزانه برای رسیدن به وزن ایده ال ضرورت دارد.
🔻غذاهای غنی از فیبرهای محلول شامل سبوس جو و سبوس برنج، بلغور جو، لوبیا، نخود فرنگی، مرکبات، توت فرنگی و پالپ سیب باعث کاهش میزان کلسترول تام به میزان ۱۹-۵٪ و کلسترول بد (LDL) به میزان ۲۴-۸٪ می شوند.
🔻قابل توجه است که گرچه رژیم غذایی کم چربی بطور عام توصیه می شود ولی باید در نظر داشت که کاهش شدید چربی غذا ممکن است منجر به افزایش مصرف کربوهیدراتها بویژه نشاسته و قند ها و ازدیاد وزن گردد . بعلاوه رژیم پرکربوهیدرات بمیزان بیشتر از ۶۰٪ کالری تام منجر به افزایش سطح تری گلیسرید می شود که در افراد دارای سندرم مقاومت به انسولین توصیه نمی شود.
🔻چربیها از بهترین منابع تامین انرژی بوده و به ازای هرگرم، دوبرابرِ پروتئین و کربوهیدرات انرژی (کالری) تولید می کنند. بنابراین نباید چربی بطور کامل از رژیم غذایی حذف شود. بلکه چربی اشباع به نوع غیراشباع تبدیل شود.
🔻در انتخاب نوع روغن مناسب برای پخت غذا با توجه به تنوع زیاد روغن های موجود در بازار باید به ترکیب و نوع چربی موجود در روغن توجه داشت. روغن های حاوی چربیهای غیراشباع مثل روغن زیتون و روغن کانولا (حاوی اسیدهای چرب با یک پیوند غیراشباع)، روغن سویا، روغن ذرت، روغن هسته انگور و روغن آفتابگردان (حاوی اسیدهای چرب با چند پیوند غیراشباع) بر روغن پالم و روغن نارگیل که بیشتر از ۹۰٪ از نوع چربی اشباع شده است، ارجحیت دارند.
*Polyunsaturated Fatty Acid (PUFA)
**Monounsaturated Fatty Acid (MUFA)
AACE Guidelines, 2017
Expert opinion
دکتر ندا بهزادنیا
فوق تخصص اکوکاردیوگرافی، بیماری های قلب و عروق
دانشیار بیمارستان دکتر مسیح دانشوری، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
